İş Kazasında Ne Kadar Tazminat Alınır? İş Kazası Tazminatı

İş Kazası Nedir? Hangi Olaylar Kapsamdadır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası; sigortalıyı hemen veya sonradan bedence ya da ruhça engelli hale getiren ve aşağıdaki hal ve durumlarda meydana gelen olaydır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada (kazanın işle ilgisi olmasa dahi; örneğin molada meydana gelen kazalar),
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
• Görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının süt izni saatlerinde,
• İşverence sağlanan servis aracıyla işe gidiş gelişi sırasında.

Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; iş kazasını, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hale getiren olay olarak tanımlar. İşyerinde geçirilen kalp krizi gibi ani sağlık olayları da Yargıtay uygulamasında iş kazası kapsamında değerlendirilebilmektedir.

İş Kazası Sonrası Atılacak Adımlar ve 3 İş Günü Kuralı

1. Tıbbi müdahale ve kayıt: Tedavi sürecindeki tüm raporlar, epikrizler ve giderler saklanmalıdır; hastane kayıtlarına olayın iş kazası olduğu mutlaka geçirilmelidir.
2. Bildirimler: İşveren; kazayı kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. İşverenin bildirmediği kazalar, işçi veya yakınları tarafından da SGK’ya ve ALO 170 hattına bildirilebilir.
3. Kaza tutanağı ve tanıklar: Olay yerinde tutulan tutanağın içeriği büyük önem taşır; işçiye kusur yükleyen ifadeler içeren tutanaklar okunmadan imzalanmamalıdır. Görgü tanıklarının bilgileri kaydedilmelidir.
4. SGK soruşturması: Kurum müfettişleri olayı inceleyip iş kazası niteliğini ve kusur durumunu raporlar; bu rapor tazminat davasının temel delillerindendir. SGK’nın olayı iş kazası saymaması halinde, iş kazasının tespiti davası açılabilir.
5. Delillerin korunması: Makine bakım kayıtları, eğitim ve zimmet belgeleri, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve kamera kayıtlarının yok olmadan güvence altına alınması istenmelidir.

Sigortasız çalıştırılan işçinin geçirdiği kaza da iş kazasıdır; SGK, kazayı re’sen tescil ederek haklarını sağlar ve ödemeleri işverene rücu eder; bu durumdaki işçiler için ayrıca hizmet tespiti davası gündeme gelir.

SGK’nın Sağladığı Haklar

İş kazası sigortasından yararlanmak için prim günü koşulu aranmaz; işe girdiği gün kaza geçiren işçi de tam koruma altındadır. SGK’nın sağladığı haklar, işverene karşı açılacak tazminat davasının önünde engel değildir; iki koruma birlikte işler.

İşverenden İstenebilecek Tazminat Türleri

• Maddi tazminat (sürekli iş göremezlik zararı): Kalıcı maluliyetin, işçinin çalışma hayatı boyunca yaratacağı kazanç kaybının bugünkü değeridir; TBK 51 ve devamı hükümlerine göre hesaplanır.
• Geçici iş göremezlik zararı: Tedavi ve iyileşme dönemine ait, SGK ödeneğiyle karşılanmayan gelir kaybı.
• Tedavi ve bakım giderleri: Karşılanmayan sağlık harcamaları, protez, refakatçi ve ömür boyu bakıcı giderleri.
• Manevi tazminat: Kazanın yarattığı bedensel ve ruhsal acının karşılığı olarak TBK 56 uyarınca takdir edilir; ağır bedensel zararlarda işçinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir.
• Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölümlü kazalarda, işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk ve ana babanın maddi zararı.

Kaza nedeniyle çalışamaz duruma gelen veya işten çıkarılan işçinin fesih hakları için işçilik alacakları rehberimize bakabilirsiniz.

İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Maddi tazminat, aktüerya bilirkişisi tarafından şu değişkenlerle hesaplanır:

1. Gerçek ücret: Bordro ücreti değil; tanık, emsal ücret araştırması ve sektör verileriyle tespit edilen fiili kazanç esas alınır. Asgari ücretten gösterilme uygulaması, hesabı en fazla aşağı çeken etkendir.
2. Maluliyet (meslekte kazanma gücü kaybı) oranı: SGK sağlık kurullarınca belirlenir; itiraz halinde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu ve adli tıp incelemesiyle yeniden değerlendirilir.
3. Yaş ve muhtemel yaşam süresi: Aktif çalışma dönemi (kural olarak 60 yaşa kadar) ve pasif dönem zararı; güncel yaşam tablolarıyla hesaplanır.
4. Kusur oranı: Hesaplanan zarardan; işçinin müterafik kusuru oranında indirim yapılır, üçüncü kişilerin kusuru sorumluluk paylaşımını etkiler.
5. SGK gelirlerinin mahsubu: Kurumca bağlanan gelirin rücuya tabi (ilk peşin sermaye) değeri maddi tazminattan düşülür; manevi tazminattan hiçbir mahsup yapılmaz.

Basitleştirilmiş örnek: Gerçek aylık brüt ücreti 60.000 TL olan 35 yaşındaki bir işçide yüzde 25 maluliyet ve yüzde 80 işveren kusuru bulunduğunda; yıllık kazanç 720.000 TL üzerinden aktif-pasif dönem zararı hesaplanır, yüzde 25 maluliyet ve yüzde 80 kusur oranı uygulanır; SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri düşülür. Milyonlarca liraya ulaşabilen bu hesap; ücret ve maluliyet verilerindeki küçük farklardan büyük ölçüde etkilenir.

Kusur Sorumluluğu ve İşverenin Yükümlülükleri

6331 sayılı Kanun uyarınca işveren; risk değerlendirmesi yapmak, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermek, kişisel koruyucu donanım sağlamak, makine ve ekipman güvenliğini denetlemek ve sağlık gözetimini yürütmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin ihlali; hem tazminat davasında kusuru ağırlaştırır hem de taksirle yaralama veya öldürme suçlarından ceza soruşturmasına yol açar. Yargıtay uygulamasında; işçinin deneyimsizliği, eğitim verilmemesi ve denetim eksikliği işverene yüklenirken, açık talimatlara aykırı davranış işçi kusuru olarak değerlendirilir. Kaçınılmazlık (yüzde 100 önlenemezlik) istisnai hallerde kabul edilir ve zarar taraflar arasında hakkaniyete göre paylaştırılır.

Ölümlü İş Kazasında Yakınların Hakları

Ölümlü iş kazasında; işçinin eşi, çocukları ve desteğinden yararlanan ana babası destekten yoksun kalma tazminatı, yakınları manevi tazminat talep edebilir. SGK; hak sahiplerine ölüm geliri bağlar ve cenaze ödeneği öder. Ölen işçinin kıdem tazminatı mirasçılarına geçer; hesap esasları için kıdem tazminatı hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz. Ceza boyutunda; sorumlular hakkında taksirle öldürme suçundan kamu davası açılır ve bu dosyadaki kusur raporları hukuk davasında da delil olur.

Dava Süreci ve Zamanaşımı

İş kazası tazminat davaları iş mahkemesinde görülür; iş kazası tazminatlarında dava öncesi arabuluculuk zorunlu değildir, ihtiyari olarak denenebilir. Yargılamada; SGK müfettiş raporu, iş güvenliği bilirkişi kurulu kusur raporu, maluliyet tespiti ve aktüerya hesabı aşamaları izlenir. Zamanaşımı, kaza tarihinden itibaren 10 yıldır; olay suç oluşturuyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa uzamış zamanaşımı uygulanır. Maluliyetin ilerleyen yıllarda artması halinde, artan oran için yeni dava açılması mümkündür.

Yargıtay Kararları Işığında İş Kazası

Sık Sorulan Sorular

Yasal Dayanak

• 5510 sayılı Kanun m. 13: İş kazasının tanımı ve bildirim yükümlülüğü
• 5510 sayılı Kanun m. 16-20: İş kazası sigortasından sağlanan haklar
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin önlem alma ve bildirim yükümlülükleri
• 6098 sayılı TBK m. 49, 51-56: Haksız fiil sorumluluğu, maddi ve manevi tazminat
• 6098 sayılı TBK m. 417: İşçinin yaşamını ve sağlığını koruma borcu