İş kazası; işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve işçinin bedenen ya da ruhen zarar görmesine yol açan olaydır. İş kazasında işçi veya yakınları; maddi tazminat, manevi tazminat, geçici ve sürekli iş göremezlik tazminatı ile destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. İş kazası tazminat davaları zorunlu arabuluculuğa tabi değildir ve on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği ile kusur oranı bu davalarda belirleyici etkenlerdir.

Ankara İş Kazası Avukatı - Avukat Hilal Beşevli Uğurlu

Ankara İş Kazası Avukatı: Tazminat, Kusur ve SGK Süreçleri

İş kazası; anlık gerçekleşmesine karşın ardından gelen hukuki süreçler hem işçi hem de işveren için uzun soluklu ve teknik boyutları olan bir sorumluluk alanı doğurur. Kazanın türüne, kusur dağılımına ve maluliyet oranına bağlı olarak hesaplanan tazminat kalemleri; bilirkişi raporları, SGK müfettiş raporları ve iş güvenliği uzman değerlendirmeleriyle şekillenmektedir. Bu aşamaların her birinde yapılan hatalar, hak edilenden çok daha düşük tazminat alınmasına ya da haklı taleplerin reddedilmesine zemin hazırlayabilmektedir.

Avukat Hilal Beşevli Uğurlu, Ankara'da iş kazasından doğan tazminat davalarında işçi ve yakınlarına hukuki temsil ve danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

İş Kazası Nedir? Yasal Tanım ve Kapsam

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi iş kazasını kapsamlı biçimde tanımlamaktadır. Buna göre iş kazası; sigortalının aşağıdaki hal ve durumlarda meydana gelen ve onun hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale gelmesine veya ölümüne yol açan olaydır:

Doğrudan İşyeri Kazaları
  • İşyerinde bulunduğu sırada meydana gelen kazalar
  • İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle kazalar
  • İşveren tarafından görev ile başka yere gönderilmesi sırasında kazalar
  • İşyerinde ya da işyerine bağlı yerlerde gerçekleşen kazalar
Özel Kapsam Halleri
  • İşverence sağlanan taşıt ile işe gidip gelirken meydana gelen kazalar
  • Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt verdiği sıradaki kazalar
  • Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların iş kazaları
  • İş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alınmadan yürütülen işlerdeki kazalar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise konuya işverenin önleme yükümlülüğü açısından yaklaşmaktadır. Kanun uyarınca işveren; çalışma ortamındaki riskleri değerlendirmek, gerekli önlemleri almak, kişisel koruyucu donanım sağlamak ve çalışanları bilgilendirip eğitmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin herhangi birinin yerine getirilmemiş olması, iş kazasında işverenin kusurunun belirlenmesinde temel ölçüttür.

İş Kazasının Bildirimi

Yasal bildirim yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilmesi hem SGK haklarının korunması hem de tazminat davasının güçlendirilmesi açısından kritik önem taşır.

Bildirimi Yapacak Kişi Bildirim Mercii Süre
İşveren SGK (e-devlet veya online SGK) Kazadan itibaren 3 iş günü içinde
İşveren Kolluk kuvvetleri (polis/jandarma) Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalarda derhal
Sağlık hizmeti sunucusu SGK En geç kazadan itibaren 10 gün içinde
İşveren (kaza işyeri dışında gerçekleşmişse) SGK Kazanın öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü

İşverenin bildirimi süresinde yapmaması idari para cezasına yol açar; işçi ya da yakınları bu durumda bizzat SGK'ya bildirim yapabilir. Kaza sağlık kurumuna iş kazası olarak kayıt ettirilmediğinde ise SGK süreçleri başlatılamaz ve ilerleyen dönemde bu eksikliğin giderilmesi ciddi ispat güçlükleri doğurabilir.

İş Kazasında Tazminat Kalemleri

Yaralanmalı Kazalarda Talep Edilebilecek Tazminatlar

Tazminat Kalemi Kapsam Dayanak
Tedavi Giderleri Hastane, ameliyat, ilaç, fizik tedavi ve ilerleyen dönemde gerekli tüm tedavi masrafları TBK m. 54/1
Geçici İş Göremezlik Tazminatı Kazadan iyileşmeye kadar çalışılamaması nedeniyle yitirilenggelir; SGK ödeneği ile gerçek kazanç arasındaki fark TBK m. 54/1, 5510 m. 16
Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet) Tazminatı Kalıcı maluliyet oranı, yaş, meslek ve gelir üzerinden aktüerya hesabıyla belirlenen ömür boyu kazanç kaybı TBK m. 54/1, 5510 m. 19
Ekonomik Geleceğin Sarsılması Meslek hayatı ve kariyer beklentilerindeki kalıcı azalma TBK m. 54/1
Manevi Tazminat Kazanın yarattığı acı, elem, ızdırap ve kişilik kaybı TBK m. 56

Ölümlü Kazalarda Yakınların Talep Edebileceği Tazminatlar

Tazminat Kalemi Kapsam ve Hak Sahipleri Dayanak
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Ölenin eşi, çocukları ve anne-babası (karine ile); fiili destek ispatıyla diğer yakınlar. Aktüerya hesabıyla uzun vadeli kayıp TBK m. 53/3
Cenaze Giderleri Defin ve cenaze masraflarının tamamı TBK m. 53/1
Ölüme Bağlı Maddi Giderler Ölümden doğan diğer belgelenebilir masraflar TBK m. 53/2
Yakınların Manevi Tazminatı Eş, çocuklar ve anne-baba başta olmak üzere ağır bedensel zarar veya ölüm halinde derin acı çeken yakınlar TBK m. 56/2

Kusur Oranı: Davanın En Kritik Unsuru

İş kazası tazminatında tazminat miktarını en çok etkileyen değişken, tarafların kusur oranıdır. Mahkemece atanan bilirkişi; işverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini, kazanın kaçınılabilir nitelikte olup olmadığını ve işçinin kendi kusurunun bulunup bulunmadığını inceleyerek oransal bir kusur dağılımı belirler.

Yargıtay içtihadında özellikle vurgulanan bir ilke şudur: iş kazalarında tam kaçınılmazlık, ancak kazaya üçüncü kişinin ağır kusurunun tek başına yol açtığı ya da mücbir sebebin varlığının ispat edildiği hallerde kabul edilir. İşverenin herhangi bir ihmalinin tespit edildiği durumlarda tam kusursuzluk savunması genellikle kabul görmemektedir.

İşveren Kusurunun Belirlenmesinde Başvurulan Ölçütler

Bilirkişi incelemesinde işverenin iş güvenliği tedbirlerini alıp almadığı şu sorularla değerlendirilmektedir: Risk değerlendirmesi yapılmış mıydı? İşçiye uygun kişisel koruyucu donanım (kask, baret, emniyet kemeri vb.) sağlandı mıydı? İşçi, söz konusu iş için gerekli eğitimi aldı mıydı? Makine ve ekipmanın periyodik bakımı yapılmış mıydı? İşyerinde yeterli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmiş miydi? Bu sorulardan herhangi birine olumsuz yanıt verilmesi işverenin kusur payını artırır.

Önemli: Bilirkişi raporunun kusur oranını hatalı ya da işveren lehine düşük belirlediği durumlarda rapora yazılı itiraz yapılması ve ek ya da yeniden bilirkişi atanması talep edilmesi zorunludur. Bu itirazın teknik gerekçelerle, iş güvenliği mevzuatına atıfla ve somut tespitlerle desteklenmesi mahkemenin ek inceleme başlatması ihtimalini belirgin biçimde artırmaktadır.

Maluliyet Oranı ve Aktüerya Hesabı

Sürekli iş göremezlik tazminatının hesaplanması; maluliyet oranının tespiti ve bu oranın aktüerya metoduyla ömür boyu kazanç kaybına yansıtılmasından oluşan iki aşamalı bir süreçtir.

Maluliyet oranı; SGK'nın yetkilendirdiği sağlık kurulları ya da Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen raporla belirlenir. Sürekli iş göremezlik ödeneğine hak kazanabilmek için SGK kapsamında maluliyetin en az yüzde on olması gerekmektedir; bu oranın altındaki kalıcı zararlar SGK ödeneğini tetiklemez. Ancak tazminat davası açısından böyle bir alt sınır söz konusu değildir; yüzde onun altındaki maluliyetler de tazminat davasında değerlendirilebilir.

Aktüerya hesabında işçinin yaşı, cinsiyeti, mesleği, kaza tarihindeki ücreti, hayat beklentisi ve bakiye çalışma süresi birlikte değerlendirilmektedir. Hesaplama yöntemi ve ücretin doğru belirlenmesi tazminat miktarını doğrudan etkiler. Özellikle prim, ikramiye ve sosyal yardımların giydirilmiş ücrete dahil edilmemesi, alınacak tazminatı önemli ölçüde azaltabilmektedir.

SGK Süreçleri ve Tazminat Davası: İki Ayrı Kanal

İş kazasından doğan haklar iki farklı kanaldan yürütülmekte ve bu kanallar birbirinin yerine geçmemektedir.

SGK kanalında; kazanın iş kazası olarak tescil edilmesi, geçici iş göremezlik ödeneğinin bağlanması ve gerekli koşulların sağlanması halinde sürekli iş göremezlik geliri ile ölüm aylığı gibi sosyal güvenlik yardımları sağlanır. Bu süreçler SGK'nın idari prosedürleri dahilinde yürür.

Tazminat davası kanalında ise işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemiş olması nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararların giderimi talep edilir. Bu dava iş mahkemesinde görülür. SGK tarafından bağlanan gelir ve ödenekler, işverenden talep edilecek tazminattan mahsup edilmekle birlikte iki farklı hukuki zemine dayanmaları nedeniyle birinin varlığı diğerinin talep edilmesine engel oluşturmaz.

Dikkat: İş kazası tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur; bu koşul olmaksızın doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabuluculuk yalnızca isteğe bağlı olarak tercih edilebilir.

SGK'nın İşverene Rücu Hakkı

SGK, iş kazası nedeniyle işçiye veya yakınlarına yaptığı ödemeler için 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca işverene karşı rücu davası açabilmektedir. Bu dava işverenin kusur oranıyla sınırlıdır; tam kaçınılmazlık tespit edilirse rücu hakkı doğmaz. İşverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispat edememesi durumunda SGK'nın yaptığı tüm ödemeler rücu davasıyla işverenden geri alınabilmektedir. Bu nedenle işverenler açısından da iş güvenliği belgelerinin eksiksiz tutulması hukuki bir zorunluluktur.

Ceza Hukuku Boyutu

Ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanan iş kazaları, eş zamanlı olarak ceza soruşturmasının da konusunu oluşturabilir. İşverenin ya da iş güvenliğinden sorumlu kişilerin taksirle yaralama (TCK m. 89) veya taksirle öldürme (TCK m. 85) suçlamasıyla yargılanması, pek çok iş kazası davasında gündeme gelmektedir. Bilinçli taksir ağırlaştırıcı neden sayılmakta; bu durum hem ceza miktarını hem de tazminat davasındaki kusur değerlendirmesini etkileyebilmektedir.

Ceza yargılamasındaki kusur tespiti ve kaza bilirkişi raporu tazminat davasını doğrudan etkilediğinden, her iki sürecin koordineli biçimde takip edilmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca kaza sırasında güvenlik ihlalini belgeleyen her türlü delil; fotoğraflar, kamera görüntüleri, iş güvenliği uzman raporları ve tanık beyanları hem ceza hem de tazminat dosyasına yansıtılmalıdır.

Kaza Sonrasında Atılması Gereken Adımlar

  1. Kazadan hemen sonra sağlık kurumuna başvurarak olayın iş kazası olduğunu açıkça belirtin; sağlık kaydının doğru tutulması SGK süreçleri için temeldir
  2. Kaza yerini ve koşullarını mümkün olduğunca belgeleyin; fotoğraf, kamera görüntüsü ve tanık bilgileri toplayın ya da toplanmasını sağlayın
  3. İşverenin SGK bildirimi yapıp yapmadığını takip edin; bildirimin üç iş günü içinde yapılması zorunludur. Yapılmadığı takdirde kendiniz başvurabilirsiniz
  4. Tedavi süresince tüm hastane, eczane ve sağlık giderlerini belgeleyin; ilerleyen dönemde gerekebilecek masrafları da kayıt altına alın
  5. İyileşme tamamlandıktan ya da maluliyet kesinleştikten sonra bir iş kazası avukatıyla tazminat sürecini değerlendirin; on yıllık zamanaşımı dolmadan erken hareket etmek ispat avantajı sağlar

Avukat Hilal Beşevli Uğurlu ile İş Kazası Davalarında Hukuki Temsil

Avukat Hilal Beşevli Uğurlu, Ankara'da iş kazasından doğan tazminat davalarında işçi ve yakınlarını temsil etmektedir. SGK süreçlerinin takibinden bilirkişi raporuna itiraza, kusur tespitinden aktüerya hesabına kadar davanın tüm aşamalarını titizlikle yönetmektedir.

Tazminat Hesabı

Tüm kalemlerin eksiksiz tespiti, giydirilmiş ücretin doğru belirlenmesi ve aktüerya hesabı denetimi

Bilirkişi İtirazı

Kusur oranını ve maluliyet tespitini hatalı bulan raporlara teknik gerekçeli itiraz

SGK Süreçleri

Kazanın iş kazası olarak tescili, ödenek başvuruları ve SGK itiraz süreçlerinin takibi

Ölümlü Kaza

Destekten yoksun kalma tazminatı ve yakınların manevi tazminat davalarının yürütülmesi

Hukuki Değerlendirme İçin İletişime Geçin

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazası tazminat davası açmak için zamanaşımı süresi ne kadardır?
İş kazasından doğan tazminat talepleri on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Süre kural olarak kazanın gerçekleştiği tarihten işlemeye başlar. Zarar ve sorumlunun sonradan öğrenildiği hallerde ise kısa zamanaşımı (2 yıl) uygulanabilir. On yıllık sürenin dolması halinde zamanaşımı defi ileri sürülebilir ve dava reddedilebilir. Hak kaybını önlemek ve delillerin taze olduğu dönemde hareket etmek için süreyi doldurmadan avukatlık desteği alınması önerilir.
İş kazası tazminat davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. İş kazasından doğan tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun zorunlu arabuluculuk şartı yalnızca bireysel iş sözleşmesinden doğan alacak ve tazminat taleplerini kapsamakta; iş kazası tazminat davalarına uygulanmamaktadır. Bu nedenle doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.
SGK maluliyet oranımı düşük belirledi, itiraz edebilir miyim?
Evet. SGK'nın maluliyet oranına karşı önce SGK'ya itiraz, ardından gerekirse idare mahkemesinde dava yoluna gidilebilir. Tazminat davasında ise mahkeme ayrıca Adli Tıp Kurumu'ndan rapor isteyebilir ya da bilirkişi atayabilir. SGK'nın belirlediği oran ile mahkemenin esas aldığı oran farklılaşabilmektedir; bu farklılık tazminat miktarını önemli ölçüde etkileyebilir.
İşverenin iş kazasını SGK'ya bildirmemesi durumunda ne yapabilirim?
İşveren bildirimi yapmakla yükümlüdür. Yapmadığı takdirde işçi veya yakınları bizzat SGK'ya başvurabilir. Ayrıca işverenin bildirimi süresinde yapmaması idari para cezasına yol açmaktadır. Geç ya da hiç bildirim yapılmaması, iş kazası tazminat davasında işverenin kusurunu destekleyen olgular arasında değerlendirilebilmektedir.
Sigortasız çalışırken geçirdiğim iş kazasında dava açabilir miyim?
Evet. Sigortasız çalışma, işçinin dava hakkını ortadan kaldırmamaktadır. Sigortasız çalıştırılan işçi, iş kazası tazminat davasını tüm kalemleriyle açabilir. Bunun yanı sıra önce hizmet tespit davası açılarak çalışma süresi SGK'ya tescil ettirilmesi, sosyal güvenlik haklarından tam olarak yararlanılmasını sağlar. Sigortasız çalıştırma, işverenin kazadaki kusur oranını ağırlaştıran bir etken olarak değerlendirilebilmektedir.
Ölümlü iş kazasında eş ve çocuklar nasıl tazminat alır?
Ölümlü iş kazasında eş, çocuklar ve anne-baba başta olmak üzere ölenin fiilen geçimini sağladığı kişiler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat mirasçı sıfatıyla değil, fiili destekten yoksun kalan kişi sıfatıyla talep edilir. Tazminat miktarı; ölenin yaşı, mesleği, geliri, bakım yükümlülükleri ve hayatta kalma istatistikleri birlikte değerlendirilerek aktüerya metoduyla hesaplanır. Ayrıca yakınlar manevi tazminat da talep edebilir.
Bilirkişi raporu işverene düşük kusur belirledi, itiraz edebilir miyim?
Evet. Bilirkişi raporu mahkemeyi bağlamaz; taraflar rapora yazılı itiraz dilekçesi verebilir ve ek bilirkişi ya da yeniden bilirkişi atanmasını talep edebilir. İtirazın soyut olmaktan çıkarılıp iş güvenliği mevzuatına atıfla somut teknik gerekçelerle desteklenmesi, mahkemenin bu talebi kabul etme ihtimalini artırır. Özellikle kişisel koruyucu donanım eksikliği, risk değerlendirmesinin yapılmamış olması ve işçi eğitiminin eksikliği bilirkişi raporuna etkin itiraz zeminleri oluşturmaktadır.
İş kazası ceza davası ile tazminat davası aynı anda yürütülebilir mi?
Evet. Hukuk mahkemesi, ceza yargılamasının sonucunu beklemek zorunda değildir. Ancak ceza davasında oluşacak kusur tespiti ve kaza bilirkişi raporu tazminat davasını doğrudan etkileyen unsurlar olduğundan iki dosyanın koordineli takip edilmesi önem taşımaktadır. Ceza yargılamasında tespit edilen kusurların tazminat dosyasına etkin biçimde yansıtılması, tazminat miktarını doğrudan etkileyebilir.

Bu sayfa yalnızca genel bilgi amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her hukuki durum kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut davanıza ilişkin doğru değerlendirme için bir avukata başvurmanız önerilir. İçerik, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve Avukatlık Kanunu çerçevesinde hazırlanmıştır.