Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma 2026: TMK 165 Şartları
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma, TMK m. 165 uyarınca açılan özel bir boşanma davasıdır. Üç şart birlikte aranır. Eşin akıl hastası olması, bu nedenle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi.
Bu sebep kusura dayanmaz. Bu nedenle kural olarak tazminat istenemez, ancak hasta eş yoksulluk nafakası alabilir. Davalı eşin ayırt etme gücü yoksa yargılama vasi aracılığıyla yürütülür. Hak düşürücü süre yoktur.
Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma Davası 2026: TMK 165 Şartları ve Süreç
Bu Yazımızda Neler Bulacaksınız
- Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma Nedir?
- Akıl Hastalığı Boşanma Şartları
- Resmi Sağlık Kurulu Raporu Nasıl Alınır?
- Hangi Hastalıklar Kapsama Girer?
- Davalı Eşin Dava Ehliyeti ve Vasi Atanması
- Dava Süreci ve Görevli Mahkeme
- Kusur, Tazminat ve Nafaka
- Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki
- TMK m. 166 ve Evliliğin İptali ile Farkı
- Yargıtay Kararları
- Sıkça Sorulan Sorular
Av. Hilal Beşevli Uğurlu Görüşü
Bu davalarda en sık karşılaştığım sorun, sunulan raporun yetersiz olmasıdır. Psikiyatri polikliniğinden alınan tek hekim raporu TMK m. 165 şartını karşılamaz. İkinci önemli konu, hasta eşin nafaka hakkıdır. Boşanmak isteyen eş, kusur olmadığı için tazminat alamayacağını, buna karşılık nafaka ödeyebileceğini bilmelidir. Davalı eşin vasi ihtiyacı da dava başında değerlendirilmelidir.
Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma Nedir?
Evlilikte eşler birbirine destek olmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük hastalık dönemlerini de kapsar. Ancak bazı durumlarda hastalık, ortak hayatı diğer eş için sürdürülemez hale getirir.
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma, TMK m. 165 hükmüne dayanan özel bir boşanma sebebidir. Kanun bu sebebi sıkı şartlara bağlamıştır. Amaç, hasta eşi korumak ve evliliğin kolayca sona ermesini önlemektir.
Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespiti koşuluyla, o eş boşanma davası açabilir. (TMK m. 165)
Bu sebep kusura dayanmaz. Hasta eş, hastalığı nedeniyle kınanmaz. Bu nedenle boşanmanın mali sonuçları da diğer boşanma sebeplerinden farklı işler.
Akıl Hastalığı Boşanma Şartları
Akıl hastalığı boşanma şartları kanunda açıkça sayılmıştır. Üç şartın birlikte bulunması gerekir. Biri eksikse dava bu sebebe dayanılarak kabul edilmez.
Eşin akıl hastası olması
Hastalık tıbbi olarak tespit edilmiş olmalıdır. Geçici ruhsal sıkıntılar veya kişilik özellikleri bu kapsamda değildir.
Ortak hayatın çekilmez olması
Hastalık nedeniyle diğer eşten birlikte yaşaması beklenemez hale gelmelidir. Hakim bunu somut olaylara göre değerlendirir.
Hastalığın geçmesine olanak bulunmaması
Bu durum resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. Tedaviyle iyileşme olasılığı varsa şart gerçekleşmez.
| Şart | Nasıl İspatlanır? | Sık Yapılan Hata |
|---|---|---|
| Akıl hastalığı | Hastane kayıtları, sağlık kurulu raporu | Yalnızca reçete veya tek hekim raporu sunmak |
| Çekilmezlik | Tanık, olay tutanakları, şikayet kayıtları | Hastalığın ortak hayata etkisini anlatmamak |
| İyileşmezlik | Resmi sağlık kurulu raporu | “Tedaviyle kontrol altına alınabilir” ifadeli rapor |
Resmi Sağlık Kurulu Raporu Nasıl Alınır?
Resmi sağlık kurulu raporu, bu davanın vazgeçilmez delilidir. Tanık beyanı veya özel hekim raporu bu raporun yerini tutmaz. Rapor genellikle dava sırasında mahkeme aracılığıyla alınır.
Mahkemenin sevk kararı
Hakim, davalı eşi bir devlet veya üniversite hastanesinin sağlık kuruluna ya da Adli Tıp Kurumuna sevk eder.
Muayene ve gözlem
Davalı eş psikiyatri hekimlerinden oluşan kurul tarafından muayene edilir. Gerekirse gözlem altına alınır.
Raporun içeriği
Rapor, hastalığın türünü ve geçmesine olanak bulunup bulunmadığını açıkça belirtmelidir.
Rapora itiraz
Taraflar rapordaki eksiklik veya çelişkilere itiraz edebilir. Mahkeme yeni bir kuruldan rapor isteyebilir.
Dikkat: Raporda “tedavi ile düzelme gösterebilir” gibi bir ifade varsa TMK m. 165 şartı oluşmaz. Bu nedenle rapor gelmeden önce hastalığın ortak hayata etkisini gösteren diğer deliller de dosyaya sunulmalıdır.
Hangi Hastalıklar Kapsama Girer?
Kanun hastalıkları tek tek saymaz. Belirleyici olan tanının adı değil, hastalığın kalıcılığı ve ortak hayata etkisidir. Uygulamada en sık şu tablolar tartışılır:
Şizofreni ve psikotik bozukluklar
Kronik seyir gösterdiğinde ve kurul raporunda iyileşmezlik tespit edildiğinde kapsama girebilir.
Ağır bipolar bozukluk
Tedaviye yanıt vermeyen ve sık atak geçiren durumlarda değerlendirilir.
Demans ve ileri bilişsel kayıp
İlerleyici nitelikte olduğunda iyileşmezlik şartı genellikle tartışılır.
Depresyon ve kaygı bozuklukları
Tedavi edilebilir olduğu için kural olarak TMK m. 165 kapsamına girmez.
Kapsama girmeyen hastalıklarda ortak hayatı zorlaştıran olaylar başka bir yolla değerlendirilebilir. Bu konuda evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazımıza bakabilirsiniz.
Davalı Eşin Dava Ehliyeti ve Vasi Atanması
Akıl hastası eşe karşı açılan davada en kritik usul sorunu dava ehliyetidir. Davalı eşin ayırt etme gücü yoksa kendini savunamaz. Bu durumda mahkeme, davalının haklarını korumakla yükümlüdür.
- Mahkeme, davalının ayırt etme gücünü sağlık kurulu raporuyla araştırır.
- Ayırt etme gücü yoksa vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine bildirim yapılır.
- Davalıya vasi atanır ve yargılama vasi aracılığıyla yürütülür.
- Vasi atanmadan verilen karar, Yargıtay tarafından bozulabilir.
Akıl hastası eşin kendisi de boşanma davası açabilir. Bunun için davayı açtığı sırada ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Boşanma kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğu için bu konu her dosyada ayrıca değerlendirilir.
Dava Süreci ve Görevli Mahkeme
Dava Aile Mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. TMK m. 165 için hak düşürücü süre yoktur.
| Aşama | Yapılan İşlem |
|---|---|
| Dilekçe | Hastalık, ortak hayata etkisi ve deliller anlatılır |
| Ön inceleme | Davalının dava ehliyeti ve vasi ihtiyacı değerlendirilir |
| Tahkikat | Sağlık kurulu raporu alınır, tanıklar dinlenir |
| Karar | Üç şart gerçekleşmişse boşanmaya karar verilir |
Sağlık kurulu raporunun alınması zaman alabilir. Bu nedenle bu davalar, diğer çekişmeli boşanma davası türlerine göre daha uzun sürebilir. Genel süreler için boşanma davası ne kadar sürer yazımızı inceleyebilirsiniz.
Anlaşmalı boşanma da mümkündür, ancak hasta eşin ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Hakim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirmelidir.
Kusur, Tazminat ve Nafaka
Akıl hastalığı sebebiyle boşanmada mali sonuçlar, kusur kavramı etrafında şekillenir. Ayırt etme gücü olmayan eşe kusur yüklenemez. Bu durum tazminat ve nafakayı doğrudan etkiler.
Maddi ve manevi tazminat
TMK m. 174 kusur arar. Hasta eşe kusur yüklenemediği için kural olarak tazminat istenemez.
Yoksulluk nafakası
Hasta eş kusursuz sayılır. Boşanmayla yoksulluğa düşecekse diğer eşten nafaka isteyebilir.
İştirak nafakası
Kusurdan bağımsızdır. Velayet verilmeyen eş, çocuğun giderlerine gücü oranında katılır.
Mal paylaşımı
Mal rejimi olağan kurallara göre tasfiye edilir. Hastalık katılma alacağını azaltmaz.
Hasta eşin nafaka hakkı, uygulamada en çok gözden kaçan sonuçtur. Boşanmak isteyen eşin bu yükümlülüğü baştan hesaba katması gerekir. Ayrıntılar için yoksulluk nafakası, boşanmada maddi manevi tazminat ve boşanmada mal paylaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki
Velayet kararında çocuğun üstün yararı esas alınır. Ebeveynin hastalığı tek başına velayeti engellemez. Ancak hastalık çocuğun bakımını ve güvenliğini etkiliyorsa velayet diğer eşe verilir.
- Mahkeme sosyal inceleme raporu ve sağlık raporlarını birlikte değerlendirir.
- Hasta ebeveynle kişisel ilişki kural olarak kurulur.
- Gerekirse görüşmeler gözetim altında veya sınırlı sürelerle yapılır.
Sosyal inceleme için boşanmada SED raporu, görüşme düzeni için çocukla kişisel ilişki kararı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
TMK m. 166 ve Evliliğin İptali ile Farkı
Akıl hastalığı her zaman TMK m. 165 yoluyla ileri sürülmez. Olayın niteliğine göre farklı hukuki yollar seçilebilir.
| Yol | Ne Zaman Uygulanır? | Önemli Özellik |
|---|---|---|
| TMK m. 165 | Hastalık evlilik sırasında var ve iyileşmez | Resmi sağlık kurulu raporu şart |
| TMK m. 166 | Hastalık iyileşebilir ama ortak hayat sarsılmış | Hasta eşe kusur yüklenemez |
| Mutlak butlan | Evlenme sırasında ayırt etme gücü yok veya evlenmeye engel akıl hastalığı var | Süreye bağlı değildir |
| Nispi butlan | Önemli bir hastalık evlenmeden önce gizlenmiş | Öğrenmeden itibaren 6 ay, her halde 5 yıl |
Hastalığa bağlı davranışlar şiddet içeriyorsa öncelik güvenliktir. Bu durumda uzaklaştırma kararı gibi koruma tedbirleri boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir.
Bu davalar hem hukuki hem insani hassasiyet ister. Raporun doğru kurumdan ve doğru sorularla alınması, davalı eşin haklarının korunması ve nafaka yükümlülüğünün öngörülmesi davanın sonucunu belirler.
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma sürecinizi planlamak için Ankara Aile Hukuku Avukatı Av. Hilal Beşevli Uğurlu ile görüşebilirsiniz. Boşanma sürecinin tamamı için Ankara Boşanma Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Yargıtay Kararları
İyileşmezlik kesin olarak belirlenmelidir
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m. 165 uyarınca boşanmaya karar verilebilmesi için hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla kesin olarak belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Raporda ortak hayata etki de değerlendirilebilir
Yargıtay, ortak hayatın çekilmez olup olmadığı tereddütlü ise sağlık kurulundan hastalığın evlilik birliğine etkisi konusunda da tıbbi görüş alınabileceğini kabul etmiştir.
Davalının dava ehliyeti araştırılmalıdır
Yargıtay, akıl hastalığı iddia edilen davalı eşin dava ehliyetinin araştırılmadan ve gerektiğinde vasi atanmadan yürütülen yargılamayı usule aykırı bularak bozmaktadır.
Ayırt etme gücü olmayan eşe kusur yüklenemez
Yargıtay uygulamasına göre ayırt etme gücünden yoksun eşin hastalığa bağlı davranışları kusur olarak nitelendirilemez. Bu nedenle kusura dayalı tazminat talepleri reddedilir.
Tek hekim raporu yeterli değildir
Yargıtay, özel hekim veya tek hekim raporlarını TMK m. 165 anlamında resmi sağlık kurulu raporu olarak kabul etmemekte, yetkili kurumdan kurul raporu alınmasını aramaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma için hangi rapor gerekir?
Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığını gösteren resmi sağlık kurulu raporu gerekir. Rapor, devlet veya üniversite hastanelerinin sağlık kurullarından ya da Adli Tıp Kurumundan alınır. Tek hekim raporu veya özel klinik raporu bu şartı karşılamaz.
Depresyon veya bipolar bozukluk boşanma sebebi midir?
Tanının adı tek başına belirleyici değildir. Hastalığın tedaviyle iyileşme olanağı varsa TMK m. 165 uygulanmaz. Belirleyici olan, resmi sağlık kurulu raporunda hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının açıkça tespit edilmesidir.
Akıl hastalığı sebebiyle boşanmada tazminat ödenir mi?
Kural olarak hayır. Maddi ve manevi tazminat kusura bağlıdır. Ayırt etme gücü olmayan hasta eşe kusur yüklenemez. Davacı eşe de çoğu zaman kusur yüklenemediği için tarafların tazminat talepleri reddedilir.
Akıl hastası eş nafaka alabilir mi?
Evet. Yoksulluk nafakası için nafaka isteyenin daha ağır kusurlu olmaması yeterlidir. Hasta eş kusurlu sayılmadığından, boşanmayla yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası alabilir. Nafakanın miktarı tarafların mali gücüne göre belirlenir.
Akıl hastası eşe karşı açılan davada vasi gerekir mi?
Davalı eşin dava ehliyeti mahkemece araştırılır. Ayırt etme gücü yoksa ve yasal temsilcisi bulunmuyorsa, vesayet makamına bildirim yapılarak vasi atanması sağlanır. Vasi atanmadan yürütülen yargılama Yargıtay tarafından bozulabilir.
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma davasında süre var mı?
TMK m. 165 için hak düşürücü süre yoktur. Ancak hastalığın ve ortak hayatın çekilmezliğinin dava sırasında da devam etmesi gerekir. Hastalık iyileşirse dava bu sebebe dayanılarak kabul edilemez.
Evlenmeden önce var olan akıl hastalığı için ne yapılabilir?
Hastalık evlenme sırasında ayırt etme gücünü ortadan kaldırıyorsa mutlak butlan davası gündeme gelir. Önemli bir hastalık evlenmeden önce gizlenmişse aldatma sebebiyle iptal davası açılabilir. Bu dava öğrenmeden itibaren 6 ay ve her halde 5 yıl içinde açılmalıdır.
Türk Medeni Kanunu metnine mevzuat.gov.tr (TMK – Kanun No: 4721), Yargıtay kararlarına Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bilgiler 13 Ekim 2026 itibarıyla günceldir.